8 meest gemaakte fouten bij fusies en bedrijfsovernames
8 meest gemaakte fouten bij fusies en bedrijfsovernames
Fusies en bedrijfsovernames zijn vaak complexe en risicovolle processen. Het succes of falen van een fusie of overname kan aanzienlijke invloed hebben op de toekomst van een onderneming. In dit blog gaat kantoorgenoot Lukas Witsenburg (M&A advocaat bij Penrose) in op de grootste fouten die gemaakt worden bij bedrijfsovernames, en illustreert deze fouten aan de hand van voorbeelden uit zijn eigen praktijk. Dit blog is onderdeel van de kennispagina Ondernemingsrecht van Penrose, waar je heel veel informatie vindt over fusies en bedrijfsovernames.
Fout 1: onvoldoende due diligence
Een van de meest voorkomende en ernstige fouten die bij een bedrijfsovername worden gemaakt, is dat een koper zich onvoldoende oriënteert en nalaat een grondig due diligence-onderzoek te doen naar de onderneming die hij wil overnemen. Lees hier meer over wat een due diligence-onderzoek inhoudt. Als de koper voor de overname onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar de onderneming, kan dit ernstige financiële, operationele of juridische gevolgen hebben.
De meeste juridische procedures na een overname, tussen een koper en verkoper, gaan over kwesties die tijdens een due diligence-onderzoek aan het licht hadden kunnen komen. Diezelfde kwesties hadden dan ook al in het overnamecontract geregeld kunnen worden.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Ik stond als M&A advocaat een koper bij die due diligence wilde laten uitvoeren naar de over te nemen onderneming, maar daar ontbrak de capaciteit om een fatsoenlijke dataroom in te richten. Gedreven door ambitie en tijdsdruk nam de koper daar toch genoegen mee, en zette hij de acquisitie te snel door. Achteraf bleek de onderneming veel meer schulden te hebben dan uit het onderzoek naar voren was gekomen. Had hij dat vooraf geweten, dan was hij deze koop nooit aangegaan.
Dit voorbeeld is exemplarisch voor een situatie die veel vaker voorkomt dan je denkt. Hierna komen in dit blog nog 7 veelvoorkomende fouten aan de orde. Bijna al deze fouten zijn tegelijk voorbeelden van problemen die met een adequaat due diligence voorkomen hadden kunnen worden.
Fout 2: overschatting van synergieën bij bedrijfsovername
Een andere veelvoorkomende fout bij bedrijfsovernames is het door de koper overschatten van de verwachte synergieën. De verwachte synergieën tussen de bestaande onderneming van de koper en de te verwerven onderneming, zoals kostenbesparingen of omzetgroei, maken vaak deel uit van de belangrijkste voordelen die men met een bedrijfsovername beoogt. Deze synergieën bepalen ook in grote mate de koopprijs en het toekomstperspectief van de onderneming na de verkoop. Blijven deze synergieën uit, dan is dat voor alle betrokkenen een groot probleem.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Zelf stond ik ooit als ondernemingsrechtadvocaat een IT-ondernemer bij die gespecialiseerd was in het beschikbaar stellen van softwareontwikkelaars op near-sourcingbasis. Deze ondernemer nam de aandelen over in een IT-onderneming die zich richtte op de ontwikkeling van maatwerksoftware. Beide bedrijven waren gevestigd in verschillende landen en hadden ieder hun eigen klantenkring, zonder enige overlap. Een jaar na de overname bleek dat de verwachte synergievoordelen nog altijd niet gerealiseerd konden worden: cross-selling kwam niet van de grond en de beoogde kostenbesparingen bleven uit. Dat terwijl deze voordelen wél deels waren verdisconteerd in de betaalde koopprijs. Uiteindelijk werd de acquisitie met verlies weer gedesinvesteerd.
Fout 3: financiële onderschatting van de effecten van de bedrijfsovername
Het onderschatten van de financiële effecten van een bedrijfsovername kan leiden tot ernstige liquiditeitsproblemen. Dit benadrukt het belang van grondige financiële analyses en due diligence bij bedrijfsovernames: daarmee kunnen potentiële financiële risico’s en liquiditeitsproblemen namelijk vooraf worden geïdentificeerd. Zijn deze risico’s vooraf in beeld, dan kunnen ze in de dealstructuur worden opgelost, of kan dat reden zijn om van de transactie af te zien — bijvoorbeeld als blijkt dat de financiële risico’s oncontroleerbaar groot kunnen zijn.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Ik stond ooit als M&A advocaat een verkoper bij die een sterke en stabiele onderneming had opgebouwd. Toen een koper zich meldde, werd er lang onderhandeld, maar mijn cliënt weigerde concessies doen op de koopprijs, waardoor de koper uiteindelijk afhaakte. Een paar maanden later meldde de koper zich echter opnieuw: hij had intern de middelen weten te regelen om de koop toch door te zetten tegen de vraagprijs. Kort na de overname ging de overgenomen onderneming failliet: door het betalen van de hoge koopsom (die deels gefinancierd werd met middelen uit de onderneming) had de koper niet meer de financiële ruimte om schommelingen in het werkkapitaal van de onderneming op te vangen en om aan de rentelasten aan de bank te voldoen.
Fout 4: slechte product-integratieplanning na de bedrijfsovername
De integratie van de producten van de koper en de overgenomen onderneming na een overname is een kritiek proces dat vaak wordt onderschat. Een slechte integratieplanning kan leiden tot culturele conflicten, operationele problemen en waardevernietiging, met als gevolg dat beoogde synergieën niet worden gerealiseerd.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Ooit stond ik als M&A advocaat een reseller van softwarelicenties in de telecomsector bij. Deze onderneming werd verkocht aan een grote telecomprovider, die zelf niet in staat bleek om op vergelijkbare wijze licenties te verkopen aan zijn afnemers. Met de overname dacht de telecomprovider de capaciteit en expertise in huis te halen om meer licenties te verkopen aan bestaande en nieuwe klanten. De telecomprovider had echter earn-outafspraken met mijn cliënt, en tegelijk bonusafspraken met zijn eigen personeel. Daardoor ontstond zoveel interne concurrentie om dezelfde klantgroep, dat de acquisitie uiteindelijk mislukte. Nog geen drie jaar na de overname werd het hele bedrijfsonderdeel geschrapt.
Fout 5: verwaarlozing van cultuurverschillen tussen de bedrijven
Bij fout 4 schreef ik al over wat er mis kan gaan als er onvoldoende aandacht is voor productintegratie. Datzelfde geldt voor de integratie van bedrijfsculturen. De cultuurverschillen tussen de te fuseren ondernemingen vormen een kritisch aspect dat bij bedrijfsovernames vaak wordt verwaarloosd. Die verschillen kunnen leiden tot conflicten en verminderde productiviteit, waardoor beoogde synergieën uitblijven.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Ooit stond ik als M&A advocaat een grote consultancyonderneming bij met een duidelijke groeistrategie: het opkopen van kleinere consultancybureaus. Deze koper had zijn eigen werkwijze al sterk gemoderniseerd, met veel gebruik van geautomatiseerde processen en AI. De ondernemingen die werden overgenomen, waren echter vaak kleinere partijen met gedateerde werkprocessen, aangestuurd door wat oudere founders. Om de klantrelaties na de overname te behouden, werden deze founders met een earn-out gebonden om nog drie jaar door te werken. Zij bleken de omschakeling naar een innovatieve, geautomatiseerde werkwijze echter niet te kunnen maken, waardoor veel van deze overnames achteraf bezien geen succes zijn geworden.
Fout 6: gebrek aan communicatie tijdens het overnameproces
Een gebrek aan open en eerlijke communicatie met medewerkers tijdens het overnameproces kan leiden tot onzekerheid en weerstand. Het gevolg kan bijvoorbeeld zijn dat de ondernemingsraad zich actief met de overname gaat bemoeien, of extra waarborgen gaat eisen.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Ooit stond ik als M&A advocaat een verkoper bij die tijdens het overnameproces in conflict kwam met zijn eigen management, waardoor de overname bijna niet doorging. De verkoper wist dat de koper het management graag tot ten minste een jaar na de overname wilde behouden. Hij wist echter ook dat het management geen zin had om met de koper samen te werken. De verkoper heeft de oplossing van dit probleem te lang voor zich uitgeschoven, en wachtte tot enkele dagen voor de overnamedatum voordat dit naar boven kwam. Toen was er nog maar weinig tijd om het op te lossen. Dit vertaalde zich uiteindelijk in een aanzienlijke bonusregeling voor het management, die voor de verkoper behoorlijk ongunstig uitpakte.
Fout 7: onvoldoende juridische bijstand bij de bedrijfsovername
Het is belangrijk dat de bij een fusie of bedrijfsovername gemaakte afspraken op de juiste wijze worden vastgelegd. Koper en verkoper moeten daarbij worden bijgestaan door een M&A advocaat die ervaring heeft met de materie en het overnameproces. Mist die M&A advocaat het gevoel voor het proces, of de communicatieve en commerciële vaardigheden om risico’s goed af te wegen tegen kansen, dan kan dat een overname alsnog laten mislukken. Heeft de M&A advocaat onvoldoende inhoudelijke kennis, dan kan dat leiden tot dure fouten in de overnamecontracten.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Ooit stond ik als M&A advocaat een cliënt bij die 100% van de aandelen in een IT-onderneming, een SaaS-product, wilde verkopen. De advocaat van de koper stelde het concept-koopcontract op, maar gebruikte daarvoor kennelijk een voorbeeld dat eerder was gebruikt voor de koop van een transportbedrijf. Het gevolg: in de overnameovereenkomst werd geen aandacht besteed aan onderwerpen als intellectueel eigendom, data security en privacy. De overeenkomst schonk daarentegen wél veel aandacht aan de arbeidsomstandigheden van chauffeurs en de technische staat van bedrijfswagens — twee aspecten die bij deze onderneming niet aan de orde waren. Mijn cliënt had er als verkoper geen belang bij om deze passages aan te passen, maar de koper zal achteraf ongetwijfeld met deze koopovereenkomst in zijn maag hebben gezeten.
Fout 8: niet luisteren naar externe adviseurs
Het kan verleidelijk zijn om bij een fusie of overname te vertrouwen op interne expertise: dit verlaagt de transactiekosten en kan vertraging voorkomen. Maar vaak ziet men wat men wil zien, en daarom is het verstandig om ook tegenspraak te organiseren. Raadpleeg externe adviseurs, zoals accountants, juristen en strategische consultants, voor een objectief perspectief en om mogelijke valkuilen tijdig te identificeren. Dit werkt vooral goed als externe adviseurs niet uitsluitend op basis van een success fee worden beloond. Anders krijgen zij zelf een belang bij het doorgaan van de fusie of bedrijfsovername, waardoor de onafhankelijkheid van hun advies onder druk komt te staan.
Voorbeeld uit de eigen praktijk
Ooit stond ik als M&A advocaat een koper bij die een IT-onderneming wilde overnemen die goed paste binnen zijn op dat moment al redelijk gevulde fonds. Er was, zoals meestal, haast, en bij de over te nemen onderneming had men het te druk om de dataroom voor de due diligence goed in te richten- althans, dit werd door de over te nemen onderneming als excuus aangedragen. Hierdoor kon verkoper geen goed beeld geven van de financiële en fiscale positie van de onderneming. Bij mij gingen toen de alarmbellen af: in zo’n geval dien je op zijn minst goede vrijwaringen en zekerheden te bedingen, anders moet je als koper afzien van de transactie. Mijn advies werd echter in de wind geslagen: mijn cliënt vertrouwde op het ‘eigen gevoel’ en het advies van de M&A adviseurs die op basis van een success fee werden beloond. Nog geen twee maanden na de overname bleek dat vertrouwen ongegrond: de onderneming had veel meer schulden dan de koper bekend was. Om haar te redden moest de koper een aanzienlijk bedrag bijstorten, zodat de onderneming aan haar verplichtingen kon blijven voldoen.
Conclusie
Fusies en bedrijfsovernames zijn complexe transacties die zorgvuldige planning, grondig onderzoek en deskundige begeleiding vereisen. De fouten die in dit blog zijn besproken, zijn slechts enkele van de vele valkuilen die met de juiste aanpak en begeleiding te vermijden zijn.
Door te leren van voorbeelden van mislukte (en gelukkig ook succesvolle) overnames, kunnen bedrijven hun kansen op een succesvolle overname en integratie vergroten. Bedrijfsovernames zijn een langetermijninspanning, en haastige beslissingen leiden vaak tot teleurstellingen. Door gecontroleerd en zorgvuldig de juiste stappen te zetten, en de hierboven genoemde fouten te vermijden, ligt de weg open naar succesvolle en winstgevende bedrijfsovernames.
Als M&A advocaat staat Lukas Witsenburg dagelijks ondernemingen bij die worden overgenomen, of die met een fusie of bedrijfsovername hun groeistrategie realiseren. Iedere sector kent daarbij zijn eigen uitdagingen. In dit blog beschreef Lukas Witsenburg, vanuit zijn perspectief als ondernemingsrechtadvocaat, een aantal fouten die hij in de praktijk vaak tegenkomt.
Overweeg je een fusie of bedrijfsovername, of wil je voorkomen dat je in een van deze valkuilen stapt? Neem gerust contact op met Lukas Witsenburg, ondernemingsrechtadvocaat en M&A advocaat bij Penrose.
Veelgestelde vragen over fouten bij fusies en bedrijfsovernames
Wat zijn de meest gemaakte fouten bij een fusie of bedrijfsovername?
De meest voorkomende fouten zijn: onvoldoende due diligence, het overschatten van synergieën, het onderschatten van de financiële gevolgen, slechte productintegratie, het verwaarlozen van cultuurverschillen, gebrekkige communicatie, onvoldoende juridische bijstand en het niet luisteren naar externe adviseurs. In dit blog werken we elke fout uit aan de hand van een praktijkvoorbeeld.
Hoe voorkom ik fouten bij een bedrijfsovername?
De beste manier om fouten te voorkomen, is door tijdig te starten met een grondig due diligence-onderzoek en door je vanaf het begin te laten begeleiden door ervaren adviseurs, waaronder een M&A advocaat. Zo worden financiële, operationele en juridische risico’s vroeg in het proces zichtbaar, en kun je ze nog oplossen in de dealstructuur of het overnamecontract.
Wanneer moet ik een M&A advocaat inschakelen bij een fusie of overname?
Idealiter schakel je een M&A advocaat al in voordat de eerste gesprekken met een koper of verkoper plaatsvinden. Hoe eerder een M&A advocaat betrokken is, hoe beter risico’s kunnen worden herkend en geregeld in de letter of intent en het overnamecontract.
Andere publicaties van Lukas Witsenburg in deze serie
Verkoop van een IT onderneming: 8 aandachtspunten
7 tips voor een succesvolle verkoop onderneming
M&A: verkoop onderneming of bedrijfsovername in 5 stappen
De non-disclosure agreement (NDA): schijnzekerheid of onmisbaar?
Neem voor meer informatie over een fusie of een bedrijfsovername vrijblijvend contact op met Lukas Witsenburg (M&A advocaat), op [email protected] of tel.: 06-15025194.
