top

Corona = overmacht. Maar wat betekent dat?

  /    /  Corona = overmacht. Maar wat betekent dat?
Man springt over grafiek

Corona = overmacht. Maar wat betekent dat?

In korte tijd is de economische stemming vanwege het coronavirus rigoureus omgeslagen: begin maart 2020 stond alles nog in het teken van samenwerken, transacties en nieuwe projecten. Diezelfde maand nog is de centrale vraag welke juridische maatregelen genomen kunnen worden in corona-crisistijd. Niemand is voorbereid op deze situatie, die om saamhorigheid en een helpende hand vraagt bij het zoveel mogelijk beheersen van de crisis.

Op onze website hebben we de 8 meest voorkomende thema’s uitgewerkt waar wij nu dagelijks over gebeld worden, door onze cliënten maar ook door onbekenden die in een noodsituatie terecht zijn gekomen. Om deze kennis zo toegankelijk mogelijk te maken hebben we deze thema’s uitgewerkt op de website. We hopen dat dit mensen helpt.

Het eerste thema gaat over de vraag of en wanneer een beroep op overmacht kan worden gedaan als je je contractuele verplichtingen niet meer kan nakomen. Maar belangrijker nog: wat is het gevolg van een beroep op overmacht?

Verplichting tot nakoming contractuele verplichtingen / schadevergoeding

Een contract moet worden nagekomen. Dat is immers de essentie van een contract. Gebeurt dat niet? Dan is onder normale omstandigheden sprake van wanprestatie en kan het contract (uiteindelijk) onder meer ontbonden worden en/of schadevergoeding worden geëist van de inbreukmakende partij.

Vanwege het coronavirus zien we echter dat ondernemers op grote schaal hun contracten niet meer kunnen nakomen. Of andersom: ondernemers die geconfronteerd worden met klanten of leveranciers die hun contracten niet meer kunnen nakomen.

Leidt deze contractbreuk in tijden van corona steeds tot een recht op schadevergoeding?

Mogelijkheid beroep op overmacht

De wet voorziet in een regeling dat – indien er een beroep gedaan kan worden op overmacht – er geen plicht is tot schadevergoeding voor de partij die inbreuk maakt op de overeenkomst.

Van overmacht is sprake als een contractspartij zijn afspraken niet nakomt en de tekortkoming (het niet nakomen van de contractuele verplichtingen) niet aan hem kan worden toegerekend. Het gaat daarbij om een situatie dat de inbreuk op het contract niet is te wijten aan zijn schuld en niet krachtens de wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt.

Een beroep op overmacht kan overigens al eerder worden gedaan dan het moment waarop er te kort wordt geschoten. Het beroep op overmacht kan reeds worden gedaan zodra (en indien) vaststaat dat nakoming van het contract in de toekomst onmogelijk is.

Voorbeeld van overmacht

Overmacht ziet op belemmeringen om de contractuele verplichtingen na te komen, die tijdens het sluiten van het contract niet te voorzien waren. Dit zullen wij verduidelijken aan de hand van een voorbeeld: de corona-crisismaatregelen gebieden horecaondernemers om hun activiteiten te stoppen. Als gevolg hiervan kunnen zij hun contractuele verplichtingen niet nakomen (bijvoorbeeld het betalen van huur). Dit is niet de schuld van de horecaondernemer, waardoor de niet nakoming van de contractuele verplichtingen de horecaondernemer niet kan worden toegerekend. De horecaondernemer komt derhalve een geslaagd beroep op overmacht toe waardoor hij niet aansprakelijk kan worden gehouden door de hierdoor geleden schade. Let op: het kan echter zo zijn dat in het huurcontract iets anders is afgesproken (hierover later meer).

Gaat diezelfde horecaondernemer – nadat corona-crisismaatregelen zijn aangekondigd alsnog contractuele verplichtingen aan waarvan hij al kon verwachten dat hij ze niet zou kunnen nakomen? Dan zal hij geen geslaagd beroep op overmacht kunnen doen. De onmogelijkheid tot nakoming was op dat moment immers te voorzien.

Let op: check altijd je contract en algemene voorwaarden

De wettelijke bepaling over overmacht is van regelend recht. Dit betekent dat contractspartijen van de wet afwijkende bepalingen overeen kunnen komen in hun contract. Vaak is deze afwijking opgenomen in de algemene voorwaarden.

Indien in het contract staat gedefinieerd wat onder overmacht valt en epidemieën dan wel pandemieën staan daarin genoemd, dan zal de ondernemer in beginsel een geslaagd beroep op overmacht toekomen. Staat er een overmachtregeling in je contract maar epidemieën en/of pandemieën zijn daarin niet expliciet opgenomen, dan is het de vraag of de ondernemer een beroep op overmacht toekomt. Een vraag die hierbij ook speelt is of de afspraken in het contract de wettelijke bepalingen aanvullen of invullen. Voorts kan een beroep op overmacht ook in zijn geheel worden uitgesloten in een contract, of overruled worden door een garantiebepaling.

Gevolgen van een beroep op overmacht

Gevolgen van een geslaagd beroep op overmacht zijn onder andere:

  • dat de schuldeiser het contract kan opschorten;
  • dat de schuldeiser het contract kan ontbinden. Binnen welke termijn dit kan is mede afhankelijk van het soort contract en de vraag of de overmacht van tijdelijke aard is of dat definitief niet kan worden nagekomen;
  • het verval van recht op schadevergoeding.

Mogelijk beroep op onvoorziene omstandigheden

Als een beroep op overmacht niet kan (bijvoorbeeld omdat het contactueel is uitgesloten) dan is het denkbaar dat een beroep op onvoorziene omstandigheden uitkomst biedt. Onvoorziene omstandigheden in de contactuele context zijn omstandigheden die zijn ingetreden na het sluiten van het contract en die partijen niet in hun contract hebben verdisconteerd. Het gaat hierbij om uitzonderlijke omstandigheden. De kredietcrisis in 2008 werd bijvoorbeeld nog te licht bevonden als “onvoorziene omstandigheid”. Het is echter mogelijk dat het coronavirus hier wel onder valt.

Een beroep op onvoorziene omstandigheden moet worden getoetst door een rechter en kan tot gevolg hebben dat de rechter het contract wijzigt of geheel of gedeeltelijk ontbindt. Daartoe zal hij alleen overgaan indien de onvoorziene omstandigheden van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van het contract niet mag verwachten. Een beroep op onvoorziene omstandigheden wordt bijvoorbeeld ingeroepen indien nakoming van de verplichtingen niet onmogelijk is, maar gezien de omstandigheden niet van de ondernemer of van de afnemer van de ondernemer gevraagd kan worden.

Dit artikel maakt onderdeel uit van de blogserie van Penrose over 8 Crisismaatregelen.

Penrose is een advocatenkantoor gespecialiseerd in onder andere contractenrecht. Kijk op onze website (www.penrose.law) voor meer informatie en neem vrijblijvend contact op met Penrose (info@penrose.law) of bel +31 20 2400710.