top

Investeerders en aandeelhouders

Expertise: Ondernemingsrecht
  /  Investeerders en aandeelhouders

Aandeelhoudersrechten

Aandeelhouders hebben specifieke rechten. Gewone aandelen geven stemrecht in de aandeelhoudersvergadering en recht op winstuitkeringen. Daarnaast hebben gewone aandeelhouders het recht om aanwezig te zijn tijdens de vergadering van aandeelhouders en daar het woord te voeren, kunnen het bestuur verzoeken om informatie en om bepaalde onderwerpen op de agenda van de AVA te plaatsen. Daarbij komt dat eenmaal uitgegeven aandelen niet eenvoudig kunnen worden ingetrokken of worden ingekocht zonder medewerking van de betreffende aandeelhouder. Op deze pagina lees je terug hoe partijen contractueel vaak omgaan met aandeelhoudersrechten.

Aandeelhoudersovereenkomst (SHA)

In een aandeelhoudersovereenkomst (shareholders agreement of SHA) maken de (toekomstige) aandeelhouders van een onderneming afspraken over de inrichting en doelstelling(en) van de onderneming, het ondernemingsplan en over de wijze waarop de aandeelhouders zullen samenwerken. De partijen bij een aandeelhoudersovereenkomst hebben een grote mate van vrijheid om deze samenwerking naar eigen wens vorm te geven.

 

Waarom een aandeelhoudersovereenkomst?

Aandeelhouders die gezamenlijk participeren in een onderneming vergelijken hun situatie vaak in figuurlijke zin met een huwelijk. Het loont dan om vooraf heldere en afdwingbare afspraken te maken over rechten en verplichtingen. Hiermee wordt voorkomen dat er op een later moment (bijvoorbeeld bij het uittreden van een aandeelhouder) onduidelijkheden of geschillen ontstaan waarover vervolgens geprocedeerd moet worden. Een aandeelhoudersovereenkomst geeft duidelijkheid: de partijen weten waar ze aan toe zijn, welke rechten zij hebben, de verplichtingen die zij op zich nemen en waarvoor zij aansprakelijk zijn.

 

Aandeelhoudersovereenkomst of statuten

Een aandeelhoudersovereenkomst is (anders dan de statuten van de vennootschap) niet openbaar te raadplegen. Dat betekent dat in de aandeelhoudersovereenkomst vertrouwelijke afspraken kunnen worden gemaakt. Een schending van deze vertrouwelijkheid kan worden bestraft, bijvoorbeeld door een contractuele boete. Ten slotte kan een aandeelhoudersovereenkomst door de contractspartijen zelf eenvoudig worden aangevuld of gewijzigd, terwijl een statutenwijziging een notariële akte vereist.

 

Juridisch advies

Met betrekking tot al deze onderwerpen kan een ondernemingsrecht advocaat de betrokken partij(en) begeleiden, adviseren over de (on)mogelijkheden en de gemaakte afspraken in de aandeelhoudersovereenkomst opnemen. Het is van belang om deze afspraken te maken voordat de betreffende onderneming is opgericht of investeerder is toegetreden. Vaak zien wij dat bijvoorbeeld een start-up al is opgericht, meerdere aandeelhouders heeft of zelfs al IE-rechten heeft ontwikkeld, voordat er een aandeelhoudersovereenkomst is. De onderhandelingen over een aandeelhoudersovereenkomst verlopen dan stroever.

 

Onderwerpen in een aandeelhoudersovereenkomst

Indien meerdere partijen gezamenlijk een onderneming willen starten of exploiteren, of als investeerder in een onderneming (met eigen vermogen) willen investeren, dan zijn er een aantal belangrijke onderwerpen waarover de aandeelhouders vaak afspraken maken in de aandeelhoudersovereenkomst. De aandeelhoudersovereenkomst geeft bijvoorbeeld antwoord op de volgende vragen:

 

  • welke soort(en) van aandelen (bijvoorbeeld: gewone aandelen, preferente aandelen of stemrechtloze aandelen) of certificaten worden er door de onderneming uitgegeven en wat zijn de (stem)rechten van deze aandelen of certificaten?
  • welke financiële bijdrage (of bijdrage in natura) levert de aandeelhouder aan de onderneming?
  • wie stelt het ondernemingsplan (periodiek) vast? En hoe wordt de onderneming (in de toekomst) gefinancierd?
  • hoe delen de aandeelhouders mee in de winst van de onderneming?
  • wat zijn de regels die gelden bij een overdracht van de aandelen? Wanneer moet een aandeelhouder zijn aandelen aanbieden aan de ander aandeelhouders?
  • wat is de verdeling van taken en zeggenschap tussen bestuurders en aandeelhouders? Hoe wordt omgegaan met een niet-presterende bestuurder?
  • wat gebeurt er met de aandelen in het geval van onenigheid tussen de aandeelhouders of het overlijden, faillissement of echtscheiding van één van hen?
  • mogen de aandeelhouders concurrerende activiteiten ondernemen?

 

Begrippen in de aandeelhoudersovereenkomst

In een aandeelhoudersovereenkomst komen vaak in de praktijk gebruikte (veelal Engelstalige) begrippen voor, die in het begin voor verwarring of onduidelijkheden kunnen zorgen. Een aantal van deze begrippen zullen wij daarom kort toelichten.

 

  • Anti-dilution / Anti-verwatering clausule: dit betreft een regeling die erin voorziet dat de belangen van aandeelhouders in de vennootschap niet zomaar onbeperkt kunnen verwateren;
  • Bad Leaver: verwijst naar een regeling dat een manager (tevens aandeelhouder) door het vroegtijdig of verwijtbaar eindigen van zijn arbeidsovereenkomst of managementovereenkomst verplicht is zijn aandelen aan te bieden aan zijn medeaandeelhouders tegen een vooraf bepaalde prijs (deze prijs ligt lager dan in het geval van een Good Leaver);
  • Deadlock: dit betreft een regeling voor de situatie dat de stemmen in de algemene vergadering (vanwege een verschil van mening) staken;
  • Distribution Waterfall / Uitkeringswaterval: betreft een regeling die voorschrijft op welke wijze en in welke volgorde het dividend, verkoopopbrengst of liquidatiesaldo van de onderneming aan de aandeelhouders zal worden uitgekeerd;
  • Drag Along: dit betreft de situatie dat een (meerderheids)aandeelhouder zijn aandelen aan een derde wenst te verkopen en daarbij de (minderheids)aandeelhouder(s) kan verplichten hun aandelen mee te verkopen (deze regeling is complementair aan de Tag Along);
  • Exit: betreft de situatie dat de onderneming (of een materieel deel ervan) wordt verkocht en waardoor de huidige aandeelhouders vaak hun belang om kunnen zetten in liquide middelen;
  • Good leaver: verwijst naar een regeling dat een manager (tevens aandeelhouder) door eindigen van zijn arbeidsovereenkomst of managementovereenkomst (om niet verwijtbare redenen) verplicht is zijn aandelen aan te bieden aan zijn medeaandeelhouders tegen een vooraf bepaalde prijs (deze prijs ligt hoger dan in het geval van een Bad Leaver);
  • Laundry List of reserved matters: betreft een lijst met (bestuurs)besluiten waarvoor de voorafgaande goedkeuring van de algemene vergadering, raad van commissarissen of een specifieke aandeelhouder voor nodig is;
  • Lock-Up: betreft een periode waarbinnen de aandeelhouder(s) niet bevoegd zijn om hun aandelen te verkopen;
  • Non-Compete: betreft een regeling er in voorziet dat bestuurders of aandeelhouders niet met de onderneming zullen concurreren;
  • Non-Solicitation: betreft een regeling die er in voorziet dat een aandeelhouder of bestuurder niet direct zaken doet (buiten de onderneming om) met bijvoorbeeld werknemers en/of klanten aan de onderneming;
  • Tag Along: betreft de situatie dat de (meerderheids)aandeelhouder zijn aandelen aan een derde wenst te verkopen en de (minderheids)aandeelhouder(s) gerechtigd zijn om hun aandelen mee te verkopen (deze regeling is complementair aan de Drag Along);
  • Trigger / Leaver Event: betreft één van de situaties waardoor een aandeelhouder verplicht is zijn aandelen aan te bieden aan zijn medeaandeelhouders (zie tevens Bad- en Good Leaver);
  • Under / non-performance: betreft een situatie waarin een manager of aandeelhouder tekortschiet in zijn verplichtingen onder de aandeelhoudersovereenkomst of managementovereenkomst.

Participatieovereenkomst

Een investeerder kan zijn investering in een onderneming op verschillende manieren vormgegeven: door bijvoorbeeld aandelen, preferente aandelen of (converteerbare) obligaties te nemen, of een lening te verstrekken (of mengvormen van deze mogelijkheden). Een converteerbare lening of obligatie (een convertible) is een overeenkomst tussen de onderneming en de investeerder of de obligatiehouder waarbij hem het recht wordt toegekend om tegen vooraf vastgestelde voorwaarden de lening of obligatie om te zetten (te converteren) naar aandelen in de onderneming.

 

Als een investeerder aandelen of preferente aandelen neemt, dan sluit hij doorgaans een participatieovereenkomst (participation agreement) met de onderneming. In de participatieovereenkomst staan onderwerpen geregeld als de hoogte van de investering en de voorwaarden die op de investering van toepassing zijn. Gelijktijdig met de participatieovereenkomst treedt de investeerder vaak toe tot de aandeelhoudersovereenkomst (of wordt een aandeelhoudersovereenkomst aangegaan als deze er nog niet is).

 

Onderwerpen in de participatieovereenkomst

De participatieovereenkomst regelt bijvoorbeeld de volgende onderwerpen:

  • de omvang van de investering;
  • het soort aandelen dat wordt uitgegeven en wat de preferentie is bij de winstuitkeringen of de uitkeringen bij verkoop of faillissement;
  • de zeggenschapsrechten van de investeerder bijvoorbeeld ten aanzien van de benoeming van bestuursleden en de goedkeuring van bepaalde (bestuurs)besluiten;
  • de garanties of zekerheden die door de investeerder zijn bedongen, en wie er aansprakelijk is bij een schending van deze garanties.

Joint-venture overeenkomst (JVA)

In een joint-venture overeenkomst (joint-venture agreement of JVA) treffen twee of meer ondernemingen (de joint-venture partners) afspraken over een onderlinge samenwerking waarbij zij gezamenlijk een nieuwe onderneming ontwikkelen. Vaak wordt daarvoor een nieuwe besloten vennootschap of andere entiteit opgericht (de joint-venture), waarbij de joint venture partners de aandeelhouders zijn. Een joint-venture overeenkomst heeft daarom kenmerken van enerzijds een samenwerkingsovereenkomst en anderzijds een aandeelhoudersovereenkomst.

 

Inbreng bij joint-venture

De partners bij een joint-venture zijn over het algemeen al (langer) actief op de markt en verwachten door middel van de samenwerking synergie- en/of schaalvoordelen te kunnen bereiken. Het is daarom gebruikelijk dat de partners –naast kapitaalstortingen in de vorm van geld- afspraken maken over het inbrengen en/of beschikbaar stellen aan de joint-venture van goederen, diensten, intellectuele eigendomsrechten, know-how, en de aansprakelijkheid over en weer.

 

Onderwerpen in de joint-venture overeenkomst

De joint-venture regelt bijvoorbeeld de volgende onderwerpen:

  • wat is de taakverdeling van de joint-venture partners en welke bijdrage(n) leveren zij aan de joint-venture?
  • krijgt de joint-venture een eigen juridische structuur en hoe komt deze er uit te zien? Zijn de joint-venture partners aansprakelijk voor schulden van de joint-venture?
  • treedt de joint-venture onder een gezamenlijke of onafhankelijke naam naar buiten?
  • treden er werknemers bij de joint-venture in dienst of worden zij geleend van de joint-venture partners?
  • aan wie komen auteursrechten of andere intellectuele eigendomsrechte toe die door, of in samenwerking met, de joint-venture worden ontwikkeld?
  • hoe en wanneer kan de joint-venture worden beëindigd? Wat gebeurt er bij een faillissement?
  • hebben de partner(s) na beëindiging van de joint-venture de mogelijkheid om de door de joint-venture ontwikkelde producten/diensten zelfstandig te exploiteren?

Winstrechten

Soms kan het zo zijn dat het ongewenst of fiscaal onaantrekkelijk is om aandelen uit te geven waaraan zowel winst- als stemrechten zijn verbonden. Dit doet zich bijvoorbeeld voor als een ondernemer zijn werknemers wil laten participeren in de onderneming. Maar het uitgeven van gewone aandelen kan bijvoorbeeld ook onwenselijk zijn in een familiebedrijf, waarbij voorkomen moet worden dat sommige familieleden te veel invloed kunnen uitoefenen. In de praktijk zijn daarom alternatieve vormen ontwikkeld die alleen recht (kunnen) geven op winst of andere uitkeringen, zoals certificaten op aandelen (depositary receipts for shares), stock apprication rights (SAR), opties op aandelen (options), converteerbare obligaties (convertibles) en stemrechtloze aandelen.

 

Certificaten van aandelen

Een certificaat van een aandeel (depositary receipt for share) geeft de certificaathouder het recht op het dividend verbonden aan een aandeel in de onderneming. Deze aandelen worden gehouden door een bevriend administratiekantoor. In de praktijk is dit meestal een stichting, de stichting administratiekantoor (of STAK). De STAK geeft vervolgens certificaten van deze aandelen uit en blijft bevoegd tot uitoefening van de stemrechten verbonden aan de aandelen.

 

Opties op aandelen

Een optie op aandelen (option plan) wordt verkregen door een optieovereenkomst tussen (veelal) de onderneming de optiehouder (bijvoorbeeld een werknemer) waarbij de optiehouder het recht krijgt om tegen vooraf vastgestelde voorwaarden aandelen te kopen (of te verkopen). Vaak geldt een uitoefenschema (vestingscheme of cliff): dan zijn de opties pas uitoefenbaar na verloop van tijd of het behalen van targets.

 

Stock Appriciation Rights (SAR)

Een stock appreciation right (of SAR) is een overeenkomst tussen de onderneming en bijvoorbeeld een werknemer waarbij de werknemer het recht krijgt om mee te profiteren van de waardeontwikkeling van één of meerdere aandelen in de onderneming. Op deze wijze hoeven er geen aandelen of certificaten te worden uitgeven.

 

Stemrechtloze aandelen

Een stemrechtloos aandeel (non-voting share) is een aandeel in een besloten vennootschap (BV) waaraan geen stemrechten zijn verbonden. De houder van stemrechtloze aandelen heeft zodoende alleen recht op winstuitkeringen. De stemrechtloze aandelen geven de houder wel het recht de algemene vergadering bij te wonen en daar het woord te voeren. De naamloze vennootschap (NV) kan geen stemrechtloze aandelen uitgeven.

 

Advocaat Ondernemingsrecht

Bij Penrose werken advocaten Ondernemingsrecht die graag uw vragen beantwoorden of met u meedenken. De contactgegevens van onze advocaten vindt u hier.

Earn-out regeling

Regelmatig komt het voor dat een verkoper een deel van de koopprijs pas krijgt in de jaren die volgen op de overname, waarbij een deel van de koopprijs afhankelijk is gemaakt van het wel of niet halen van bepaalde commerciële targets. Dit wordt dan vormgegeven in een earn-out regeling.

Om na de overname (post-closing) het succes van de onderneming te bestendigen spreken de partijen soms ook af dat de verkoper (of diens aandeelhouders) gedurende een vooraf (in de koopovereenkomst) bepaalde periode medewerking zullen blijven verlenen aan een succesvolle overdracht en voortzetting van de onderneming. Bijvoorbeeld doordat deze personen in dienst blijven bij de onderneming en hun expertise en know-how beschikbaar blijven stellen. Ook aan deze bijdrage kunnen financiële bonussen worden gekoppeld om succes te stimuleren.

In de praktijk ontstaan met regelmaat discussies (en procedures) met betrekking tot de vraag of deze targets zijn gehaald en wie verantwoordelijk is als de targets niet gehaald zijn.

Juridisch advies

Bij Penrose werken advocaten Ondernemingsrecht die graag met u meedenken en uw vragen beantwoorden. De contactgegevens van onze advocaten vindt u hier.